Terug naar een overheid voor de burgers

Vrijdag 13 januari vond de gewestelijke nieuwjaarsbijeenkomst plaats in hotel Faber te Hoogezand. De welkomsspeech werd verzorgd door onze Commissaris van de Koningin, Max van den Berg. In zijn voordracht constateerde hij dat Nieuw Rechts vruchtbaar propageert met het optimisme en maakbaarheidsverhaal die sterk doet denken aan datgene wat de PvdA in de jaren zeventig vol pathos predikte. Destijds was de PvdA de vernieuwer, hervormer en degene die geloofde in verandering. De maakbare samenleving duidt op de mate waarin de samenleving door overheidsingrijpen fundamenteel kan worden verbeterd – in het rechte ‘alternatief’ door een sterk teruggetrokken overheid. De moderniseringsrol, gepaard met het klassiek sociaal-democratische maakbaarheidsgedachte, moet de PvdA weer gaan uitstralen. De overheid moet een leidende rol in publieke zaken hebben.

Van den Berg gebruikte in zijn redevoering het voorbeeld van de stakende basisschoolschoonmakers, die eind november in Huis de beurs aanwezig waren bij het WBS Van Waarde-debat over arbeid. De schoonmakers van basisscholen in de stad klaagden over een krankzinnig hoge werkdruk en het gebrek aan respect. De Groningse PvdA-wethouder van sociale zaken, Elly Pastoor, had begrip voor hun strijd, maar wees erop dat zij weinig voor het kon betekenen – dat heeft haar er trouwens niet van weerhouder om samen met de schoonmakers de barricade op te gaan. Probleem van de wethouder is dat het Gronings basisonderwijs begin 2010 is verzelfstandigd. Tot dan toe vormde de gemeente het schoolbestuur en was zij verantwoordelijk voor het lokale onderwijsbeleid. De nieuwe bestuursstructuur draagt de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor het openbaar onderwijs over aan het zelfstandige Openbaar Onderwijs Groep Groningen (O2G2). Er is dus geen rol meer weggelegd voor de gemeente in de aanbestedingen van de openbare basisscholen.

De verzelfstandiging van het basisonderwijs is een nawee van het neoliberale denken waarmee de PvdA in de jaren negentig te ver is meegegaan. Stellig werd beweerd dat privatisering ten gunste zou komen van iedereen; producenten en consument, werkgever en werknemer. Na veel verzet komt er dan nu eindelijk een parlementaire enquête in de Eerste Kamer – een staatsrechtelijk novum – naar de gevolgen van de privatisering van voormalige overheidsdiensten in Nederland. Ik voorspel een somber rapport, welke titel ‘de puinhopen van de privatisering’ niet zo misstaan. Denk alleen al aan de liberalisering van de thuiszorg, het loodswezen en de taxiwereld.

Terug naar O2G2. De misstanden stapelden zich sinds de verzelfstandiging in rap tempo op. Zoals altijd wordt dan het handje opgehouden bij de overheid. Momenteel loopt er een onderzoek naar de misstanden met betrekking tot de penibele staat van het eigen vermogen. Daarnaast deed zich de problematiek voor dat O2G2 zich niet zou houden aan de cao. PvdA Tweede Kamerleden Tjeerd van Dekken en Hans Spekman hebben zich met Kamervragen gewend tot Henk Kamp, minister van Sociale Zaken. Zoals een goed VVD’er betaamt trekt hij zijn handen van de zaak en geeft te kennen dat dit een zaak is van private partijen. Gevolg is dat niemand kan worden aangesproken op zijn wangedrag en corrigerende invloed van buitenaf onmogelijk is. Hier moeten wij als PvdA stelling tegen nemen. Net als aan het einde van de twintigste eeuw, toen wij opkwamen voor de erbarmelijke omstandigheden in de fabrieken. Blijkbaar is het voor bepaalde private ondernemingen onmogelijk om op een degelijke manier om te gaan met werknemers. In dit geval moet de overheid opkomen voor de miskende werknemers.

In de jaren zestig en zeventig hebben wij flinke stappen gezet in de richting van de participatiedemocratie. Burgers kregen invloed in hun werkomgeving door de instelling van ondernemingsraden en studenten kregen invloed op hun onderwijsinstelling door zitting te kunnen nemen in de universiteitsraad. De stem van de burgers, de belanghebbende werd gehoord aan de top. In de jaren tachtig en negentig is dit veranderd. Door de privatisering is het belang verschoven naar de aandeelhouders, welke gelijk staat aan dat van het snelle geld. De mensen waarom het draait staan buitenspel. Het eigenbelang prevaleert boven het algemeen belang.

We moeten terug naar een overheid voor de burgers; een daadkrachtige overheid die opkomt tegen de ernstige misstanden in de samenleving. De overheid moet weer voor ons zorgen en voor ons opkomen. Niet een overheid die zegt “zoek het allemaal lekker zelf uit”. Het bestuur van openbare basisonderwijs in de gemeente Groningen moet weer terug naar waar zij thuis hoort, de gemeente. De gemeente is gelukkig niet ontvankelijk voor de tucht van de markt en heeft een luisterend oor naar de opvattingen van leraren, ouders, scholieren en schoonmakers. Voorop staat de kwaliteit van het onderwijs. Daarbij doel ik niet op hogere CITO-scores. Ik doel op een prettige leeromgeving, schone lokalen, ruimte voor de scholieren om zich te ontplooien en vooral om zich te vermaken. Leren moet per slot van rekening leuk zijn, toch?

De PvdA moet terug naar de kern van de sociaal-democratie. Zij moet weer vurig gaan geloven in de maakbaarheid van de samenleving.